Bardzkie pierniki – historia tych wypieków sięga ponad 500 lat i jest nierozerwalnie związana z dolnośląskim miasteczkiem Bardo. Kiedy słyszymy słowo piernik, większości z nas od razu na myśl przychodzi Toruń. Tymczasem tradycja w Bardzie jest równie długa i fascynująca. Co więcej, po kilkudziesięcioletniej przerwie żyje ona znowu na Rynku 3 w Bardzie. Zapraszamy do podróży przez pięć stuleci smaku, miodu i korzennych przypraw.

Skąd pochodzi tradycja pieczenia pierników w Bardzie?

Bardo to niewielkie miasteczko w Górach Bardzkich. Leży przy Nysie Kłodzkiej, na trasie historycznego szlaku handlowego łączącego Polskę z Czechami. Już w średnio wieczu był to ważny ośrodek kultu maryjnego. Do Sanktuarium Matki Bożej Bardzkiej pielgrzymowały liczne rzesze wiernych ze Śląska, Niemiec, Czech i Moraw.

To właśnie pielgrzymi stworzyli zapotrzebowanie na bardzkie pierniki. Zmęczeni i głodni wędrowcy potrzebowali sytnego, trwałego pożywienia. Piernik spełniał te wymagania doskonałe. Nie psuł się szybko i długo zachowywał świeżność. Co więcej, im dłużej leżakował, tym nabierał głębszego smaku. Dlatego stał się nieodłączną pamiątką z pielgrzymki do Barda.

Najstarsze dokumenty potwierdzające tradycję

Pierwsze wzmianki o piernikarstwie w Bardzie pojawiają się już około 1464 roku. Natomiast pierwszy zachowany dokument źródłowy pochodzi z 1503 roku. Bardzkie pierniki – historia tych wypieków liczy zatem ponad 500 lat. W przedwojennym Bardzie, zwanym po niemiecku Wartha, działało jednocześnie aż siedem piernikarni. Dzięki temu wypieki z Barda rozsławiały miejscowość daleko poza granicami regionu.

Rodzina Gerlichów i Prause – mistrzowie bardzkiego piernikarstwa

Najważniejszym rozdziałem w historii bardzkich pierników jest działalność dwóch rodzin: Gerlichów i Prause. To właśnie im zawdzięczamy rozkłwit piernikarstwa w Bardzie. Ponadto to dzięki nim ocalały oryginalne receptury, które przetrwały do dziś.

Joseph Gerlich – założyciel pierwszej fabryki (1842)

W 1842 roku Joseph Gerlich otworzył w Bardzie własny zakład przy ulicy Głównej 28. Miał wówczas 26 lat i tytuł mistrza piernikarstwa. Początkowo prowadził sprzedaż na przykścielnych kramach podczas pielgrzymek. Sprzedawał też swoje wyroby na okolicznych jarmarkach. Osiemnaście lat później, w 1860 roku, przeniósł produkcję pod adres Ring 162 (dziś Rynek 4). W ten sposób założył pierwszą w Bardzie fabrykę pierników.

Robert Gerlich i nowoczesna produkcja

W 1889 roku zakład przejął syn Josepha, Robert Gerlich, urodzony w 1862 roku. To on unowocześnił produkcję i stworzył zasady sprzedaży wysyłkowej. Ponadto jako pierwszy w Bardzie zaczął pokrywać pierniki czekoladą. Drobne ciastka sprzedawał w atrakcyjnych opakowaniach promocyjnych. W 1914 roku zlecił przebudowę fabryki. W rezultacie z niepozornego budynku powstała okazała, czterokondygnacyjna kamienica przy Rynku.

Max Prause i jubileusz 100-lecia

W 1919 roku Robert Gerlich przekazał fabrykę swojemu siostrzeniowi, Maxowi Prause. Firma kontynuowała działalność pod szyldem Robert Gerlich’s Honigkuchenfabrik, Inhaber Max Prause. W 1942 roku zakład obchodził jubileusz 100 lat istnienia. Z tej okazji Max Prause przygotował kilkustronicową mowę jubileuszową. To właśnie ten dokument okazał się kluczowy dla późniejszego odrodzenia bardzkiej tradycji.

Max Prause był znany z dbałości o tajemnicę receptury. Żaden z czeladników nie znał pełnego składu ciasta. Mistrz osobiście przygotowywał część składników w zaciszy gabinetu. Pracownicy wyrabiali ciasto dopiero po ich dodaniu. Jednak mimo tych środków ostrożności receptura przetrwała w rodzinie i powróciła do Barda wiele lat później.

Przerwa i powrót – jak odrodzły się Bardzkie Pierniki?

Po zakończeniu II wojny światowej tradycja wypiekania pierników w Bardzie wygasła. Stało się tak w związku z wysiedleniem ludności niemieckiej z Dolnego Śląska. Hans Prause, syn Maxa, kontynuował jednak piernikarskią działalność w Ochtrup w Niemczech. Wypiekał bardzkie pierniki według rodzinnych receptur. Na opakowaniach umieszczał panoramę Barda. Hans Prause zmarł w 1968 roku. Przez pewien czas działalność kontynuował jego syn Gottfried, jednak ostatecznie firma zamknęła podwoje w 1984 roku.

Tomasz Karamon i odnalezienie receptury

Przełom nastąpił w 2015 roku. Lokalny pasjonat historii Tomasz Karamon dotarł wówczas do Johanny Prause, córki Maxa Prause, mieszkającej w Niemczech. Kobieta przekazała mu oryginalną recepturę bardzkich pierników. Rodzina strzeżą jej przez dziesiątki lat. Dzięki temu tradycja sprzed ponad pół tysiąca lat mogła znowu powrócić nad Nysę Kłodzką.

Magdalena Topolanek i Bardzkie Pierniki – Fabryka

1 sierpnia 2020 roku Magdalena Topolanek otworzyła piernikarnę w historycznej kamienicy przy Rynku 3/4 w Bardzie. To właśnie w tym miejscu do 1942 roku mieściła się Fabryka Pierników Maxa Prause. W ten sposób aromat miodu i korzennych przypraw powrócił do Barda po kilkudziesięcioletniej przerwie.

W 2023 roku Gottfried Prause, wnuk Maxa Prause, po raz pierwszy odwiedził Bardo. Razem z Magdaleną odtworzył historyczne receptury. Są wśród nich Warthaer Bissen (Bardzkie Kęsy), Schokoladenkonfekt (Konfekty Czekoladowe), Fruchtecken (Rożki Owocowe) oraz Warthaer Bomben (Bardzka Bomba). Dzięki temu oryginalne smaki powróciły do swojego miejsca narodzin.

Co wyróżnia Bardzkie Pierniki spośród innych?

Bardzkie pierniki – historia i wyjątkowość tych wypieków wynika z kilku cech, które od wieków decydowały o ich sławie. Przede wszystkim są to:

• Długi okres dojrzewania ciasta – receptura zakłada wyjątkowo długi czas leżakowania, co nadaje piernikowi głęboki, złożony smak.
• Miód jako baza – pierwotna receptura opierała się na połączeniu miodu i mąki, wzbogacanym korzennym zestawem przypraw.
• Ręczne zdobienie – każdy piernik zdobiony jest ręcznie, z zachowaniem tradycyjnych wzorów.
• Oryginalność receptur – część wypiekanych dziś specjałów bazuje na recepturach przekazanych przez potomków rodziny Prause.
• Historyczne formy – dawne drewniane formy piernikarskie stanowiły same w sobie dzieła rzemiosła.

Bardzkie Pierniki dziś – piernikarnia, kawiarnia i warsztaty

Współczesna piernikarnia Magdaleny Topolanek mieści się w dawnej Fabryce Gerlichów i Prause przy Rynku w Bardzie. Można tu kupić tradycyjne i okazjonalne Bardzkie Pierniki. Dostępny jest też sklep internetowy z dostawą do całej Polski. Ponadto w kawiarni można napić się piernikowej kawy latte. Na miejscu odbywają się również warsztaty zdobienia pierników dla dzieci i dorosłych.

Według informacji z mediów, w manufakturze powstaje około 20 tysięcy pierników miesięcznie. Zamówienia trafiają do klientów z całej Polski, a także z Japonii, Kanady i Stanów Zjednoczonych.

Szczegóły oferty i możliwość zakupu znajdziesz na stronie bardzkiepierniki.pl/sklep.

Bardo – Miasto Cudów na Dolnym Śląsku

Pierniki to tylko jeden z powodów, dla których warto odwiedzić Bardo. Miasteczko leży w malowniczej dolinie Nysy Kłodzkiej, u podnóża Gór Bardzkich. Warto jednak wiedzieć, że oferuje ono znacznie więcej. Najważniejszą atrakcją jest Bazylika Nawiedzenia Najswiętszej Marii Panny z cudowodną figurką Matki Bożej Bardzkiej. Ponadto w bazylice znajdują się drugie co do wielkości organy na Dolnym Śląsku, zbudowane w 1759 roku. W okolicy dostępne są też szlaki piesze i rowerowe w Górach Bardzkich, a także spływy pontonowe Nysą Kłodzką.

Bardo leży około 70 km od Wrocławia. Dlatego to idealne miejsce na weekendową wycieczkę połączoną z degustacją pierników i zwiedzaniem sanktuarium.

Więcej informacji o Bardzie znajdziesz na oficjalnej stronie Gminy Bardo: bardo.pl.

Dowiedz się więcej o historii piernikarni na stronie Bardzkie Pierniki – O nas.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o bardzkie pierniki

Czym są bardzkie pierniki i jaka jest ich historia?

Bardzkie pierniki – historia tych wypieków sięga co najmniej 1464 roku. Pochodzą z Barda, małego miasteczka na Dolnym Śląsku, przy Nysie Kłodzkiej. Tradycja ich wypieku była ściśle związana z ruchem pielgrzymkowym do miejscowego sanktuarium maryjnego.

Czym Bardzkie Pierniki różnią się od toruńskich?

Obie tradycje mają długą historię. Jednak Bardzkie Pierniki wyróżnia przede wszystkim długi czas dojrzewania ciasta. Ponadto receptury były przekazywane w obrębie jednej rodziny piernikarskiej przez kilka pokoleń.

Gdzie można kupić Bardzkie Pierniki?

Bardzkie Pierniki można kupić bezpośrednio w piernikarni przy Rynku 3 w Bardzie. Dostępne są też w sklepie internetowym na stronie bardzkiepierniki.pl. W ofercie znajdziemy wypieki tradycyjne, okazjonalne oraz świąteczne.

Czy można wziąć udział w warsztatach piernikowych w Bardzie?

Tak – Bardzkie Pierniki prowadzą warsztaty zdobienia pierników dla dzieci i dorosłych. Do wyboru są trzy warianty cenowe: od 60 do 92 zł za osobę. Warsztaty odbywają się przy Rynku 4 w Bardzie.

Kto założył pierwszą fabrykę pierników w Bardzie?

Pierwszą fabrykę pierników w Bardzie założył w 1842 roku Joseph Gerlich. Natomiast w 2020 roku tradycja powróciła dzięki Magdalenie Topolanek.